Zabytki Zatonia


Do Zatonia stosunkowo łatwo dojechać samochodem lub autobusem MZK nr 33. Można też odbyć przyjemną wycieczkę rowerową lub wybrać się po prostu na spacer. Bez względu na to, jakim transportem, to warto, bowiem czekają nas tam nie lada atrakcje.

Ruiny kościoła katolickiego p.w. św. Jana

Na miejscu warto zajrzeć do ruin XIII wiecznego kościoła gotyckiego zbudowanego z kamienia polnego i rudy darniowej (charakterystyczne ciemnobrunatne fragmenty w murach).

Kościół był pod wezwaniem św. Jana. Ten właśnie święty był pierwszym patronem śląska. W XVI wieku przejęli go miejscowi protestanci W czasach kontrreformacji władze cesarskie oddały kościół ponownie katolikom. Wewnątrz niegdyś znajdowały się rzeźby św. Jana, św. Barbary oraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Zmniejszająca się liczba katolików we wsi i okolicach wpływały na coraz większą degradację świątyni. Kościół ostatecznie zlikwidowano w 1837 roku.

Popadający w ruinę z zapadniętym dachem stał się od tej pory wspaniałym elementem krajobrazowym wsi, ale również romantycznego parku po drugiej stronie ulicy. Powyżej szkic rekonstrukcji wg rysunku J. Skorulskiego.

Powyżej wygląd ruin z XIX wieku oraz obecny stan. Wokół kościoła od strony południowej rozciągał się cmentarz, na którym obecnie można jeszcze odnaleźć tablice nagrobne.

Zespół pałacowo-parkowy

Park

Najwięcej jednak przyjemności z odwiedzin Zatonia czerpać można z wizyty w ruinach książęcego pałacu i ze spaceru parkowymi alejkami. Przebogata historia miejsca i wspaniałe okazy drzew: platanów, lip, buków, grabów oraz runo leśne zaskakują nas takimi rzadkimi gatunkami jak kokorycz pusta, czosnek niedźwiedzi, śnieżyczka przebiśnieg i zawilec gajowy.

Powyżej odtworzony plan parku na podstawie map z końca XIX wieku. Najlepiej zwiedzić park przemierzając trasę spacerową otwartą w czasie uroczystości poświęconych księżnej Dorocie i rocznicy rozbudowy pałacu w 2003r. Przed pałacem znajduje się plan parku zapraszający do odbycia półgodzinnego spaceru po najciekawszych miejscach w parku. W trakcie spaceru dotrzemy do wspaniałych drzew, które noszą imiona słynnych znajomych księżnej z tabliczkami informacyjnymi. W parku znajduje się również sztucznie usypany kopiec z kamienną grotą.

Do altany prowadziła spiralna ścieżka. Siedząc w altanie na wzniesieniu rozciągał się piękny widok na pałac.

Na wielkiej polanie znajduje się granitowy kamień z napisem „Johanna Wiese” ( łąka Joanny). Joanna była starszą ukochaną siostrą Doroty). Po środku parkowej polany króluje niepodzielnie potężny dąb Talleyranda.

Za polana i grotą w kierunku wschodnim park zmienia swoje oblicze. Dęby buki i klony ustepują miejsca świerkom i sosnom. Liściasta (ciepła) część przechodzi w iglasta (zimną). Jeśli postanowimy sprawdzić, co jest na końcu długiej lipowej alejki, dojdziemy do masywnego granitowego mostu, który w dawniej stanowił tak zwany punkt „ACHA”, czyli takie miejsce do którego dochodziło się na spacerze, wypowiadało słowo acha i wracało z powrotem.

 

 

 

Pałac

Była to budowla barokowa z czterospadowym dachem i szerokim wejściem otoczonym prawdopodobnie kamiennym portalem. Do wnętrza wchodziło się po trzech stopniach w kształcie półkola. Przy schodach stały na kolumnach popiersia zapewne antycznych postaci, jak to było w ówczesnym zwyczaju. Zarysy ich widać na jedynym zachowanym rysunku, który został opublikowany w roku 1933 w Grünberger Hauskalender.

Przed pałacem był reprezentacyjny dziedziniec, na który wjeżdżało się przez potrójną bramę. Środek dziedzińca zdobił okrągły klomb kwiatowy. Kiedy stał się siedzibą księżnej Doroty Talleyrand – Perigord doszło do wielkiej przebudowy. Na szkielecie barokowej budowli powstała piękna, choć surowa klasycystyczna bryła pałacu z dobudowaną od wschodu cieplarnią i oranżerią. Piaskowcowy portyk w porządku korynckim od strony dziedzińca podkreślał reprezentacyjny charakter budowli. Balkon od strony ogrodu burzył dotychczasową monotonnie północnej fasady. Mansardowy dach został zastąpiony trzecią kondygnacją, a niewielki spadzisty dach, jaki powstał po przebudowie, przysłoniła żeliwna, ażurowa attyka. Nad nią górował tylko herb księżnej. Od zachodniej strony dobudowano niewielką część, w której ulokowano książęce toalety.

Wraz z przebudową zewnętrzna wiele pomieszczeń zmieniło swoją funkcją urządzono między innymi nieumeblowane pokoje na piętrze gdzie z parteru przeniosła się księżna Dorota. Autorem przebudowy był W. Gurlt, a nie jak sądzono do niedawna Karl Friedrich Schinkel. Pewne jest natomiast, że budowla ta był wzorowana na jego projektach bo trudno uciec od porównań zatońskiej rezydencji od projektu pałacu w Glienicke czy Krzeszowicach. Wokół powstał piękny romantyczny park z lipową aleją, wielkimi polanami, sztucznie usypanym kopcem zwieńczonym altaną. W parku były ponadto dwa stawy, sztuczna grota, nerkowa fontanna przy grocie i strumyki nad którymi przerzucono malownicze mostki.

I choć po 1846 roku Dorota przeprowadziła się do Żagania, to chętnie tu powracała uciekając od zgiełku książęcego pałacu szukając w wiejskiej rezydencji spokoju i równowagi ducha. Po śmierci Doroty Zatonie przeszło w ręce jej młodszego syna Aleksandra, który przebudował oranżerię nadając jej klasycystyczny charakter . To z tego okresu pozostały do dzisiaj piękne korynckie, piaskowcowe kolumny.

Podpalenie pałacu nastąpiło już po zakończeniu działań, kiedy Rosjanie prowadzili na szeroką skalę zakrojone grabieże majątków poniemieckich, często podpalając je dla zatarcia śladów. Prawdopodobnie taki los spotkał zatoński pałac. Pałac nie został zniszczony w wyniku działań wojennych, jak to niektórzy próbują tłumaczyć.

Folwark

Wzdłuż południowej granicy parku rozciąga się folwark, który pracował na potrzeby dworu. Składały się na niego dwa duże budynki w kształcie mijających się liter L oraz budynki wolnostojace. Najdalej oddalonym budynkiem od drogi była siedziba zarządcy majątku, który sprawował pieczę nad pałacem i całym gospodarstwem.

Budynki usytuowane najbliżej pałacu to dawne czworaki. Kończą się one budynkiem nieco od nich wyższym o innej geometrii dachu. Budynek ten to wysokie pomieszczenie cieplarni z osobnym kominem. Hodowano w nim egzotyczne gatunki drzew, zanim trafiały do pałacowej cieplarni i oranżerii. W budynku tym również przetrzymywano przez zimę donice z drzewkami, które wystawiano latem w pałacowym otoczeniu. Cała południowa ściana obecnie zabita deskami niegdyś była przeszklona.

Miedzy cieplarnią, a domem zarządcy znajdował się budynek stelmacharni (miejsca, gdzie naprawiano powozy). Drugi ciąg budynków folwarcznych stanowiła, od głównej drogi, stodoła, wozownia, stajnia i paszarnia, a na terenie folwarku znajdowały się również szklarnie warzywne tzw. belgijki. Całość od strony podwórza dopełniał cembrowany płytki staw, z łagodnym brzegiem z jednej strony, umożliwiający wjazd powozów. Płukano w ten sposób obłocone koła przed wjazdem do wozowni. Podwórze folwarku wyłożone było granitową kostką. Folwark powstał zapewne wraz z budową pałacu i był kilkakrotnie przebudowywany. Świadczy o tym różnorodność budulca, z którego go postawiono oraz różne rozwiązania techniczne w poszczególnych budynkach.

Brak jest informacji o datowaniu poszczególnych budynków. Zachowała się w archiwum tylko lakoniczna informacja, mówiąca o tym, że wykonując w 1815 roku remont pomieszczeń w pałacu dokonano również remontu stajni oraz znajdującego się przy niej pokoju dla służby. Wynika z tego, że budynki musiały być wówczas w opłakanym stanie, skoro zdecydowano się na ich remont wraz z częścią pomieszczeń pałacowych.

Kościół poprotestancki

W roku 1765 staraniem zatońskich protestantów wybudowano w centrum wsi ośmioboczny zbór ewangelicki, pierwotnie szachulcowy. Ta ładna, ale niezbyt trwała konstrukcja zaczęła się osuwać i podjęto działania mające ocalić budowlę przed zawaleniem. Wzmacniano fundamenty, wspierano przyporami ściany w końcu zaczęto ściana po ścianie pruski mur zastępować grubą, ceglaną ścianą. W roku 1865 książę Aleksander Talleyrand wspomógł gminę protestancką przy budowie kościelnej wieży i doprowadził do odkupienia z ruin pobliskiego kościoła katolickiego dzwonów, które na niej zawieszono. Od roku 1870 mieszkańcy Zatonia mogli kontrolować swój czas, gdyż wieża wzbogaciła się o zegar. W roku 1945 kościół przejęli katolicy i obecnie jest to kościół filialny pod wezwaniem MB Częstochowskiej parafii w Ługach.

Zwiedzając wnętrze kościoła warto zwrócić uwagę na piękny barokowy ołtarz, chrzcielnicę i niezwykłe organy na chórze.

Przed kościołem watro zatrzymać się przy kamiennym granitowym głazie, na którym można dopatrzyć się niemieckiej inskrypcji świadczącej, że obok rósł dąb Wilhelma posadzony na pamiątkę zjednoczenia Niemiec w 1871 roku. Tuż obok rośnie niewielki dąb Jana Pawła II, który wyrósł z żołędzia pobłogosławionego przez Ojca Świętego w 2000 roku. Dwie stare lipy na tyłach kościoła są pamiątką po uroczystościach trzysetnej rocznicy wystąpienia Marcina Lutra.

Browar i gospoda w Zatoniu 

Nieodłącznym elementem krajobrazu Zatonia jest bocianie gniazdo na wysokim kominie po środku wsi. Komin góruje nad budynkami dawnego browaru. Brak jest informacji na temat historii browaru. Z braku materiałów źródłowych możemy jedynie na podstawie świadectw materialnych zachowanych wyciągnąć kilka informacji. Z pewnością działał on w XIX wieku gdyż  z końca tego wieku pochodzi kolorowa litografia na której widoczne jest całe centrum Zatonia  z browarem gospodą, remizą strażacką i ruinami kościoła.

Do dzisiaj budynek browaru nie zmienił swego kształtu  nie licząc dobudówki z tarasem od frontu. Od samego początku posiadał dwa kominy: wysoki dymny i mniejszy zwieńczony hełmem z wiatrowskazem. Właścicielem browaru i gospody był Wilhelm Brsűsel. To jego  inicjałem i nazwiskiem  sygnowane były najstarsze zachowane butelki. Potem browar przejęli jego synowie i na butelkach pojawił się napis Gebr. Brűssel co oznacza, że browar był już własnością braci.

Prawdopodobnie bracia razem z całą rodzina zostali sfotografowani przed browarem na tle budowanej jeszcze nieotynkowanej  nowej gospody wraz z przylegającą salą. Ta wcześniejsza widoczna na litografii była niewielkim parterowym budynkiem z dwuspadowym dachem. Widać rodzinna  firma Brsűsel musiała wyśmienicie prosperować skoro wybudowali tak duży obiekt.

Piwo sprzedawane było zarówno w budynku browaru, tam gdzie widać po lewej stronie wejście z napisem, a także w budynku samej gospody.  Nad gospodą na pierwszym piętrze i poddaszu były mieszkania właścicieli browaru. Jak widać liczna rodzina nie mieściła się już w niewielkim mieszkaniu nad firmowym sklepem w budynku browaru. 

Na jednej z fotografii widnieje napis Dampf Brauerei, to znaczy, że browar nosił nazwę parowego. Przez państwa niemieckie w połowie XIX wieku przetoczyła się rewolucja przemysłowa, po której na masową skalę wprowadzano maszyny parowe. Z dumą do nazw dawnych manufaktur dodawano przymiotnik „parowy”. Ale tylko w browarnictwie wzbudzał on duże kontrowersje. Nowoczesność bowiem oznaczała ingerencję w tradycję ważenia sięgającą czasów starożytnych. Konserwatywni miłośnicy piwa pogardliwie mówili o trunku „piwo parowe”, starając się udowodnić jego gorszą jakość w stosunku do warzonych tradycyjnymi metodami browarniczymi. Ale postęp techniczny nieodwracalnie  wkraczał do produkcji. Browary, gdzie ręcznie ważyło się piwo, bardzo szybko znikały nie wytrzymując konkurencji. Nasz browar zatoński rodziny Brűssel zyskiwał coraz więcej zwolenników w Prusach. Można to wnioskować po egzemplarzach butelek, które na strychach odnajdują ludzie i sprzedają na aukcjach w miastach wielkopolskich,  całego Pomorza i Dolnego Śląska.

Po kilkunastu latach działania gospody, Brűsselowie byli obok właścicielki pałacu baronowej von Lanken –Wakenitz najbogatszymi mieszkańcami Zatonia. Ich gospoda była chętnie odwiedzana przez majętnych  przyjezdnych, którzy często parkowali drogimi automobilami przed gankiem. Po wojnie czerwonoarmiści opróżnili zapasy piwa, a browar nie został ponownie uruchomiony. Na strychu urządzili sobie strzelnicę, bo belki z więźby naszpikowane są do dzisiaj pociskami.

Więcej o produkcji piwa przeczytasz  w artykule  „Warzenie piwa w Zatoniu”.

Jarosław Skorulski

Stowarzyszenie Nasze Zatonie
adres do korespondencji:
Zatonie -Strumykowa 11
66-004 Zielona Góra
tel. kontaktowy  609 472 188


NIP 973-099-71-92
REGON 080525424
KRS 0000384957
Bank BGŻ 33 2030 0045 1110 0000 0207 1140

 

Copyright © 2017 Stowarzyszenie Nasze Zatonie. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Joomla! jest wolnym oprogramowaniem wydanym na warunkach GNU Powszechnej Licencji Publicznej.
Copyright 2012. Joomla Templates 2.5 |Replica Rolex

who also carried a  Replica Handbag marketing activities. These celebrity advertising increased Replica Louis Vuitton Handbags Elite status.I can not say how many times I saw the monogram bag sitting on the floor of the 2016 louis vuitton Replica handbags uk amusement park. It disgusts me to think.aqian100325 LV bags is very fashionable, which had to be taken in places like this. The Replica watches UK of the street are perfect for outdoor activities. Or, paint and a few bags of Antigua are safer around water.The best thing is to have a bag of the season to be sure. You can never go wrong with possession of more than a Watches Replica.It ‘was just a small article for the public to know and understand the importance of taking care of these fine Replica rolex items. Now I know it’s just a bag, and there are major issues in the world. I am aware of the crisis that we face every day.But for those of you who have Watches Replicas or if you want one day, just know that the way to treat affect the longevity of the bag.You can forward to the next generation, if we take care of her.2016 louis vuitton handbags made to last a lifetime. The quality of each Replica Rolex watches is eloquent.Tell the world that are one of the Hautes-fashioned. Come and get your Louis Vuitton bag today!Search of a 2016 louis vuitton handbags that is guaranteed to turn heads? We can almost guarantee a double when you add the Replica watches Aquarelle Speedy to your repertoire.
Acheter Levitra Acheter Levitra Generique Levitra En Ligne Lida Daidaihua kamagra france Viagra Strips Lida Paquets de tests Acheter cialis en ligne Acheter viagra en ligne viagra super active Acheter Levitra Kamagra Soft Tabs Viagra Kamagra En Ligne Cialis Acheter Cialis Viagra Soft
Scarpe da donna Scarpe Scarpe Adidas adidas Scarpe Scarpe Scarpe hogan oakley nike air presto new balance nike air max adidas Scarpe nike free nike blazer
michael kors Ray ban nike huarache Adidas Scarpe Abbigliamento Asics nike flyknit scarpe converse Scarpe air jordan scarpe da calcio nike free nike cortez nike roshe air max